Suwałki - Historia


Co to za miasto, co w ulicy leży?
Co to za ulica, co przez miasto bieży?

     Miasto w województwie podlaskim, leżące w środkowym biegu rzeki Czarnej Hańczy. Jego nazwa stanowi do dziś zagadkę dla językoznawców. Z całą pewnością jest to nazwa jaćwieska, ale co ona oznaczała - dokładnie nie wiadomo. Miasto stanowi dziś powiat grodzki, a jednocześnie jest siedzibą władz suwalskiego powiatu ziemskiego. Liczy około 70 tysięcy mieszkańców (koniec roku 1999) i po Białymstoku jest największym miastem w woj. podlaskim. Najszybszy wzrost liczby mieszkańców odnotowano w latach 1975 -1998, gdy Suwałki były stolicą województwa suwalskiego. W roku 1975 liczyły około 28 tysięcy mieszkańców. Główne ulice to: tradycyjnie Kościuszki (choć ostatnio traci znaczenie jako centrum handlowe), Noniewicza, Sejneńska, Wojska Polskiego i Utrata. Centra handlowe miasta znajdują się przy Placu Marii Konopnickiej, ul. Noniewicza, ul. Chłodnej i Pasażu Grande Synthe. U zbiegu ulic 1-go Maja i Sejneńskiej znajduje się "bazar miejski", stanowiący ważne miejsce dla zakupów. Osiedla mieszkaniowe rozrzucone sa po całym mieście, ale największa "sypialnia miasta" zlokalizowana jest w północnej, najnowszej części miasta.

Najważniejsze daty w historii miasta:

- Jeszcze w roku 1690 w miejscu dzisiejszego miasta istniała założona przez Kamedułów osada składajaca się z "dwóch dymów".

Jak pisze Stefan Maciejewski w przewodniku "Po Ziemi Suwalskiej": "...miasto powstało w dużym zakolu Czarnej Hańczy, w miejscu dawnej przeprawy przez tę rzekę, u zbiegu historycznych szlaków z Grodna do Królewca i z Warszawy na Litwę...". W dziesięć lat później istniały już dwie wsie: Suwałki Wielkie i Małe.

- W 1710r. Kameduli uzyskują u króla Augusta II przywilej przekształcenia wsi w miasto.
- 1720r. Król August II nadaje Suwałkom prawa miejskie (magdeburskie). Suwałki są zatem najmłodszym z miast Suwalszczyzny - młodsze od Sejn i od Augustowa.
- 1797r. Suwałki stają się siedzibą powiatu wigierskiego w departamencie białostockim.
- Przełom lat 1799/1800. Miasto liczy 215 domów drewnianych krytych gontami, 1 dom drewniany kryty dachówką i 224 stodoły. W Suwałkach mieszkają 1184 osoby.
- 1807r. Suwałki po utworzeniu Księstwa Warszawskiego tracą status miasta powiatowego. Siedziba powiatu zostaje przeniesiona do Sejn.
- 1816r. W ramach podziału administracyjnego Królestwa Polskiego Suwałki stają się siedzibą władz województwa augustowskiego.
- 1819r. W Suwałkach powstaje pierwsza drukarnia Antoniego Lenteckiego.
- lata 1820-1825. Budowa w centrum miasta kościoła rzymsko-katolickiego pod wezwaniem Św.Aleksandra. Autor projektu - wybitny architekt, Chrystian Piotr Aigner. (patrz - Zabytki)
- 1820r. Zostaje zbudowana wielka bożnica żydowska (synagoga). Jej wymiary: długość 100 stóp, szerokość 54 stopy.
- 1837r. Suwałki stają się stolicą utworzonej przez władze carskie po upadku Powstania Listopadowego guberni augustowskiej.
- 1839r. W Suwałkach zostaje otwarte przeniesione z Sejn gimnazjum męskie.
- 23.05.1842r. W Suwałkach przy obecnej ul. Kościuszki urodziła się późniejsza poetka Maria Konopnicka z d. Wasiłowska. (patrz - Zabytki i Muzea)
- Lata 1843-1845. Budowa wspaniałego gmachu gimnazjum męskiego według projektu Antoniego Corraziego. Obecnie w gmachu mieści się I Liceum Ogólnokształcace im. Marii Konopnickiej. (patrz - Zabytki)
- 11.10.1849. Urodził się znakomity malarz przełomu XIX i XX wieku, Alfred Wierusz Kowalski. (patrz - Muzea).
- 1897r. Suwałki otrzymują połączenie kolejowe z Warszawą.
- 12.05.1906r. W Suwałkach powstaje jako jeden z pierwszych w kraju, oddział Polskiego Towarzystwa Turystycznego.
- 1908r. Z inicjatywy nauczycieli Szkoły Handlowej i Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego powstaje Muzeum Ziemi Suwalskiej. (patrz - Muzea)
- 1909r. W Suwałkach powstaje pierwsze stałe kino "Edisson".
- 1911r. Zostaje oddany do użytku drewniany budynek teatru "Arkadia". Spalił się po I wojnie światowej.
- 1912r. Suwałki liczą sobie 24 740 mieszkańców, czyli prawie tyle, ile w roku 1975(!!!). Skład wyznaniowy mieszkańców Suwałk jest następujący: 13 990 osób wyznania mojżeszowego, 9048 - katolików, 728 - prawosławnych, 168 - Rosjan staroobrzędowców, 804 ewangelików, 2 machometan (!!!). W mieście stacjonuje około 10 000 żołnierzy armii rosyjskiej.
- 6.03.1926r. W Suwałkach, w rodzinie wojskowego, urodził sie wybitny reżyser Andrzej Wajda.
- 1930r. Oddana zostaje do użytku elektrownia miejska przy obecnej ul. Sejneńskiej (przed torami).
- 23.10.1944r. 173 Orszańska dywizja Armii Czerwonej wyzwala Suwałki.
- 7.01.1945r. Zostaje otwarte kino "Bałtyk".
- 26.05.1963r. na Placu M.Konopnickiej odsłonięto pomnik poetki, dłuta Bohdana Chmielewskiego.
- 29.06.1966r. W Muzeum Ziemi Suwalskiej otwarto wystawę dzieł Alfreda Wierusz-Kowalskiego.
- 1970r. W Suwałkach uruchomiono komunikację miejską.
- 10.05.1974r. Z nadajnika radiowo-telewizyjnego "Krzemieniucha" rozpoczęto nadawania I programu Telewizji Polskiej, nadawanie programu II rozpoczęto 1.06.1975r.
- 1.06.1975r. Zostaje utworzone województwo suwalskie.
- 1.01.1999r. Suwałki tracą status miasta wojewódzkiego.